Jak pobrać próbkę wody ze studni do badania
Wynik badania zależy od tego, jak pobrano próbkę. Krok po kroku: butelka, spuszczanie wody, pojemnik do mikrobiologii, przechowanie i dowiezienie próbki do laboratorium.
Jak pobrać próbkę wody do badania ze studni? Do badań fizykochemicznych wystarczy czysta plastikowa butelka 1,5 l po wodzie niegazowanej. Przed napełnieniem trzeba spuścić wodę zastałą w instalacji, przepłukać butelkę trzy razy pobieraną wodą i napełnić ją pod sam korek. Próbkę dowozi się do laboratorium jak najszybciej, w chłodzie i bez dostępu słońca.
Badanie mikrobiologiczne wymaga innych przygotowań: jałowego pojemnika z laboratorium i odkażonego kranu. Instrukcje stacji sanitarno-epidemiologicznych różnią się w szczegółach, na przykład dopuszczalnym czasem dostarczenia próbki. Ostatnie słowo ma zawsze laboratorium, które wykona badanie.
Co ustalić z laboratorium przed pobraniem próbki?
- Zakres badania. Od niego zależy, ile i jakich pojemników potrzeba. Część laboratoriów wydaje własne pojemniki także do oznaczeń fizykochemicznych, inne dopuszczają butelkę po wodzie mineralnej. Do mikrobiologii zawsze potrzebny jest jałowy pojemnik.
- Cel badania. Żeby ocenić wodę ze studni, próbkę pobiera się po spuszczeniu wody zastałej w rurach. Inaczej jest, gdy chodzi o wpływ instalacji: przepisy dla wodociągów przewidują, że próbkę do oznaczenia miedzi, ołowiu i niklu pobiera się z kranu bez wcześniejszego spuszczania wody.
- Woda surowa czy uzdatniona. Jeśli w domu pracuje odżelaziacz, zmiękczacz albo filtr, trzeba zdecydować, czy badamy wodę przed urządzeniem, czy za nim. Formularze zleceń, np. w PSSE w Częstochowie, rozróżniają wodę surową, wodę w trakcie uzdatniania i wodę przeznaczoną do spożycia.
- Termin dostarczenia. Laboratoria przyjmują próbki w określonych dniach i godzinach, a czas od pobrania do analizy ma znaczenie dla wyniku.
Butelka do badań fizykochemicznych
PSSE w Jaśle zaleca plastikową butelkę 1,5 l po wodzie mineralnej lub źródlanej. WSSE w Warszawie dopuszcza do podstawowego zakresu badań dwie takie butelki, wyłącznie po wodzie mineralnej niegazowanej. Butelka po soku czy innym napoju odpada. Tuż przed napełnieniem butelkę płucze się trzykrotnie pobieraną wodą.
Jak pobrać próbkę wody do badania z kranu przy studni z pompą
- Zdjąć z kranu perlator, sitko, wąż i inne końcówki.
- Oczyścić wylot kranu, na przykład przetrzeć go alkoholem albo małą szczoteczką.
- Odkręcić kran na stały strumień i spuścić wodę zastałą w rurach. Zwykle wystarczają 2-3 minuty albo czas do ustabilizowania się temperatury wody. Przy studni z pompą wodę przepompowuje się do wyraźnej zmiany temperatury.
- Jeśli instalacja stała dłużej nieużywana, płukać ją dłużej. WSSE w Warszawie zaznacza, że czasem trzeba spuszczać wodę nawet przez 30 minut.
- Przepłukać butelkę trzy razy pobieraną wodą.
- Napełnić butelkę do przelewania się, tak żeby po zakręceniu pod korkiem nie został pęcherzyk powietrza.
- Zakręcić butelkę i opisać: data i godzina pobrania, miejsce poboru, na przykład „kran w kuchni, przed stacją uzdatniania”.
Jak pobrać próbkę wody ze studni kopanej bez pompy
Do studni kręgowej używa się wiadra przeznaczonego tylko do wody. WSSE w Warszawie zaleca wylać trzy pierwsze wiadra wyciągniętej wody, a próbkę nalać z czwartego. Butelkę płucze się i napełnia tak samo jak przy kranie.
Przy próbce do mikrobiologii brzeg wiadra nie może dotykać pojemnika. Pojemnika nie zanurza się też w wiadrze, tylko nalewa do niego wodę.
Próbka do badań mikrobiologicznych
Badanie mikrobiologiczne sprawdza obecność bakterii, m.in. Escherichia coli, enterokoków i bakterii grupy coli. Zakres badania, w tym część mikrobiologiczną, ustala się z laboratorium przed pobraniem, bo od tego zależy rodzaj pojemnika. Wytyczne WSSE w Warszawie opisują pobieranie tak:
- nie pobierać wody z nieszczelnego kranu, zdjąć perlator, wkładki i przedłużki;
- zdezynfekować kran: metalowy opalić płomieniem albo zanurzyć wylot w naczyniu z alkoholem na 2-3 minuty, a plastikowy zdezynfekować środkiem biobójczym (tak zaleca PSSE w Jaśle);
- spuszczać wodę spokojnym strumieniem do wypłukania środka dezynfekującego i ustabilizowania się temperatury, zwykle 2-3 minuty;
- nie płukać pojemnika, bo jest w nim substancja neutralizująca chlor;
- nie dotykać pojemnikiem kranu ani palcami wnętrza zakrętki;
- napełnić pojemnik do około 3/4 objętości i od razu zamknąć.
Jeśli pobierają Państwo obie próbki, PSSE w Jaśle zaleca najpierw napełnić butelkę do badań fizykochemicznych, a dopiero potem pojemnik do mikrobiologii. WSSE w Warszawie odradza też pobieranie wody do badania przez wąż podłączony do kranu.
Jak przechować i dowieźć próbkę do laboratorium?
Próbkę chroni się przed słońcem i przegrzaniem, najlepiej przewozi w torbie termoizolacyjnej. Czas dostarczenia zależy od laboratorium i rodzaju badania:
| Instrukcja | Rodzaj próbki | Kiedy dostarczyć |
|---|---|---|
| PSSE w Jaśle | fizykochemiczna i bakteriologiczna | najpóźniej 4 godziny od pobrania |
| WSSE w Warszawie | fizykochemiczna | w dniu pobrania, a gdy to niemożliwe - po nocy w lodówce, następnego dnia rano |
| WSSE w Warszawie | mikrobiologiczna | w temperaturze 2-8°C, łącznie z transportem do 18 godzin |
Różnice między instrukcjami pokazują, że terminy trzeba potwierdzić przed pobraniem. W praktyce najprościej pobrać próbkę w dniu dostarczenia i zapisać godzinę poboru.
Najczęstsze błędy przy pobieraniu próbek wody ze studni
- butelka po soku lub napoju zamiast butelki po wodzie niegazowanej;
- perlator zostawiony na kranie albo woda pobrana przez wąż ogrodowy;
- pominięte spuszczanie wody - wtedy w butelce jest woda, która stała w rurach;
- powietrze pod korkiem butelki do badań fizykochemicznych;
- wypłukany jałowy pojemnik albo dotknięte wnętrze zakrętki;
- próbka zostawiona w nagrzanym samochodzie lub na słońcu;
- brak opisu: daty, godziny, miejsca poboru i informacji, czy woda była przed uzdatnianiem, czy za nim.
Kiedy lepiej zlecić pobranie próbki laboratorium?
Gdy próbkę dostarcza klient, laboratorium bada ją w takim stanie, w jakim do niego trafiła. Norma PN-EN ISO/IEC 17025 wymaga wtedy w sprawozdaniu zastrzeżenia, że wyniki odnoszą się do próbki w stanie dostarczonym. Przy badaniu na własne potrzeby zwykle to wystarcza.
Inaczej jest, gdy wynik ma trafić do urzędu albo kontrahenta. PSSE w Jaśle zaznacza, że Inspekcja Sanitarna uznaje wyniki tylko z prób pobranych przez przeszkolonych próbkobiorców. W wodociągach sposób pobierania określają normy: PN-ISO 5667-5 dla oznaczeń fizykochemicznych i PN-EN ISO 19458 dla mikrobiologicznych, przywołane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Akredytacja PCA AB 1237 Zakładu Badania Wód i Ścieków obejmuje także pobieranie próbek wody, wody do spożycia przez ludzi i ścieków. Pełną ofertę laboratorium przedstawiamy na stronie Oferta, a szczegółowy zakres badań akredytowanych - na stronie Akredytacja PCA AB 1237.
Zakres badania, pojemniki i termin dostarczenia próbki najlepiej ustalić przed pobraniem. W sprawie konkretnej studni prosimy o kontakt - telefon, e-mail i formularz są na stronie kontakt z laboratorium.
Najczęstsze pytania
Czy do badania wody ze studni można użyć butelki po napoju?
Nie. Wytyczne stacji sanitarno-epidemiologicznych mówią o plastikowej butelce po wodzie mineralnej lub źródlanej, a WSSE w Warszawie zastrzega, że musi to być woda niegazowana. Taką butelkę płucze się trzy razy wodą ze studni tuż przed napełnieniem.
Ile wody trzeba spuścić przed pobraniem próbki?
Zwykle 2-3 minuty albo do ustabilizowania się temperatury wody, a przy studni z pompą do wyraźnej zmiany temperatury. W instalacji, której dawno nie używano, płukanie może trwać nawet 30 minut.
Czy próbkę wody można przechować do następnego dnia?
To zależy od laboratorium i rodzaju badania. WSSE w Warszawie przy badaniach fizykochemicznych dopuszcza przechowanie próbki w lodówce i dostarczenie następnego dnia rano, a PSSE w Jaśle wymaga dostarczenia w ciągu 4 godzin. Przed pobraniem trzeba więc zapytać laboratorium o jego zasady.
Czy jedną butelką można zbadać wodę także na obecność bakterii?
Nie. Do badania mikrobiologicznego potrzebny jest jałowy pojemnik z laboratorium, którego się nie płucze, oraz odkażony kran. Butelka po wodzie mineralnej służy tylko do oznaczeń fizykochemicznych.
