Przejdź do treści

Akredytacja laboratorium PCA - co oznacza dla zleceniodawcy

Co potwierdza akredytacja laboratorium w PCA, jak w kilka minut sprawdzić jej zakres i po czym poznać w sprawozdaniu wynik akredytowany.

Próbki wody w szklanych naczyniach i teczka z dokumentami - akredytacja laboratorium PCA

Akredytacja laboratorium w PCA to potwierdzenie przez Polskie Centrum Akredytacji, że laboratorium spełnia wymagania normy PN-EN ISO/IEC 17025 i uzyskuje wiarygodne wyniki w określonym zakresie. Obejmuje konkretne badania, metody i rodzaje próbek wpisane do zakresu akredytacji. Pozostała działalność laboratorium nie jest nią objęta.

Dla zleceniodawcy to sprawa praktyczna. Od akredytacji może zależeć, czy sprawozdanie przyjmie urząd albo kontrahent i czy wynik konkretnego parametru można uznać za akredytowany.

PCA, akredytacja laboratorium i norma PN-EN ISO/IEC 17025

Polskie Centrum Akredytacji jest krajową jednostką akredytującą. Działa na podstawie ustawy z 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku, a zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 765/2008 jest jedyną taką jednostką w Polsce.

Według PCA akredytacja laboratorium badawczego jest podstawą do stwierdzenia, że jego wyniki są:

  • uzyskane przy zastosowaniu określonych metod i procedur,
  • miarodajne i wiarygodne,
  • przydatne do zamierzonego zastosowania w ocenie zgodności.

Wymaganiem akredytacyjnym jest norma PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 „Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących”.

Akredytacja nie jest jednorazowym egzaminem. Zespół oceniający PCA sprawdza laboratorium na miejscu, a potem PCA nadzoruje je w czteroletnich cyklach: przez nadzór planowany, procesy nieplanowane i ponowną ocenę (dokument PCA DA-01).

PCA jest też sygnatariuszem wielostronnych porozumień EA MLA i ILAC MRA. Podstawą do uznawania wyników na ich zasadach są dokumenty z właściwym symbolem akredytacji i powołaniem się na status PCA jako sygnatariusza (dokument PCA DA-02).

Co obejmuje zakres akredytacji?

Laboratorium samo określa we wniosku do PCA, na jaką działalność chce uzyskać akredytację: pobieranie próbek, badania albo jedno i drugie. Efektem jest zakres akredytacji, czyli dokument, który dla każdego badania podaje m.in.:

  • przedmiot badań, np. wodę lub ścieki,
  • badaną cechę i metodę, np. metodę spektrofotometryczną,
  • zakres pomiarowy,
  • dokument odniesienia, najczęściej normę.

Przykład z zakresu AB 1237 (wydanie 15 z 29.01.2025): stężenie żelaza w wodzie, zakres 0,05-5,0 mg/l, metoda spektrofotometryczna. Akredytacja dotyczy dokładnie tak opisanego badania.

Laboratorium może wykonywać także badania spoza zakresu akredytacji i umieszczać ich wyniki w tym samym sprawozdaniu. Według zasad PCA muszą być jednak oznaczone tak, żeby dało się je łatwo odróżnić od wyników akredytowanych.

Jak sprawdzić akredytację laboratorium?

Wystarczy kilka minut na stronie Polskiego Centrum Akredytacji:

  1. W zakładce „Akredytowane podmioty” wybrać „Akredytacje aktywne”, a potem „Laboratoria badawcze”. To wykaz laboratoriów akredytowanych w odniesieniu do PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02.
  2. Odszukać laboratorium po nazwie albo numerze akredytacji, np. AB 1237.
  3. Na karcie laboratorium sprawdzić datę udzielenia i datę ważności akredytacji, dziedziny badań (np. badania chemiczne, pobieranie próbek) i obiekty (np. woda, ścieki).
  4. Otworzyć plik zakresu akredytacji, sprawdzić numer i datę wydania, a potem odszukać potrzebny parametr i metodę.
  5. Sprawdzić, czy przy parametrze nie ma informacji o zawieszeniu. PCA podaje, że przy akredytacji zawieszonej w części zakresu informacja ta jest w samym zakresie. Osobno PCA prowadzi wykaz „Akredytacje nieaktywne”.

Skan certyfikatu na stronie laboratorium to za mało. Zakres akredytacji AB 1237 zawiera zresztą wprost zdanie, że status akredytacji i aktualność zakresu można potwierdzić na stronie PCA.

Po czym poznać wynik akredytowany w sprawozdaniu?

Akredytowane laboratorium powinno umieszczać symbol akredytacji PCA albo tekstowe powołanie się na akredytację z numerem na dokumentach z wynikami akredytowanych badań. Według dokumentu DA-02 brak symbolu nie daje podstaw do stwierdzenia, że wyniki uzyskano przy spełnieniu wymagań akredytacyjnych.

W sprawozdaniu warto sprawdzić:

  • symbol akredytacji z numerem albo zapis w rodzaju „Laboratorium badawcze akredytowane przez PCA, Nr AB …”;
  • oznaczenie wyników spoza zakresu akredytacji;
  • kto pobrał próbkę - gdy dostarczył ją klient, norma PN-EN ISO/IEC 17025 wymaga adnotacji, że wyniki odnoszą się do próbki w stanie dostarczonym;
  • zasadę podejmowania decyzji, czyli sposób uwzględnienia niepewności pomiaru, jeśli sprawozdanie ocenia zgodność z wymaganiami (np. „spełnia” albo „nie spełnia”). Norma wymaga, żeby uzgodnić ją ze zleceniodawcą, chyba że wynika wprost z dokumentu, z którym porównuje się wynik.

Kiedy wynik z laboratorium akredytowanego jest potrzebny?

Akredytowane laboratorium nie jest wymagane przy każdym badaniu. Obowiązek wynika z przepisów albo z umowy.

Woda do spożycia

Od 21 maja 2026 r. badania jakości wody do spożycia mogą wykonywać laboratoria z akredytacją PCA lub innej jednostki akredytującej z UE na zgodność z PN-EN ISO/IEC 17025. Muszą też zapewniać pobieranie próbek akredytowanymi metodami i być zgłoszone do ewidencji prowadzonej przez Głównego Inspektora Sanitarnego (art. 37aa ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, dodany ustawą z 13 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 605). Laboratoria z dotychczasowym udokumentowanym systemem jakości mogą wykonywać te badania jeszcze przez 4 lata, pod warunkiem corocznego zatwierdzenia (art. 18 tej ustawy).

Te przepisy dotyczą badań zlecanych m.in. przez dostawców wody i zarządców budynków. Do indywidualnego źródła, które daje średnio mniej niż 10 m³ wody na dobę lub zaopatruje mniej niż 50 osób, ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę co do zasady nie ma zastosowania.

Pomiary emisji, w tym ścieków

Prawo ochrony środowiska (art. 147a, t.j. Dz.U. 2025 poz. 647 ze zm.) zobowiązuje prowadzących instalacje i użytkowników urządzeń, by pomiary wielkości emisji lub innych warunków korzystania ze środowiska, łącznie z pobieraniem próbek, wykonywało akredytowane laboratorium albo certyfikowana jednostka badawcza. Emisją w rozumieniu tej ustawy są także substancje wprowadzane do wody i do ziemi. Ustawa przewiduje wyjątki, np. dla własnego laboratorium objętego certyfikowanym systemem zarządzania jakością.

Umowy i wymagania kontrahentów

Jeśli zamawiający lub organ wymaga badań w laboratorium akredytowanym, oczekuje sprawozdania z symbolem akredytacji - tak tę sytuację opisuje PCA w DA-02. W praktyce „badanie wody akredytowane” to badanie, którego wynik jest w sprawozdaniu oznaczony jako objęty akredytacją. Sama akredytacja laboratorium na inne parametry tego nie zastąpi.

Co ustalić przed zleceniem badania?

  • cel badania: na potrzeby własne czy do oceny zgodności z wymaganiami (formularze zleceń, np. w PSSE w Częstochowie, pytają o to wprost);
  • listę parametrów i to, czy każdy z nich jest w zakresie akredytacji;
  • kto i według jakiej normy pobierze próbkę;
  • z jakim dokumentem porównać wyniki, np. z rozporządzeniem albo pozwoleniem.

Zakład Badania Wód i Ścieków ma akredytację PCA nr AB 1237, udzieloną 15 grudnia 2010 r. Potwierdza ona spełnienie wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 i obejmuje badania chemiczne, badania właściwości fizycznych i pobieranie próbek wody, wody do spożycia przez ludzi i ścieków, czyli część wykonywanych badań. Certyfikat i pełny zakres są na stronie akredytacja PCA AB 1237, a wszystkie rodzaje badań w ofercie laboratorium. Wyniki są własnością zleceniodawcy i laboratorium nie udostępnia ich innym instytucjom. O to, czy potrzebny parametr jest w zakresie akredytacji, najprościej zapytać przy zleceniu.

Najczęstsze pytania

Czy laboratorium akredytowane wykonuje wszystkie badania w ramach akredytacji?

Nie musi. Akredytacja obejmuje pozycje wpisane do zakresu: parametr, metodę, zakres pomiarowy i rodzaj próbki. Wyniki spoza zakresu mogą trafić do tego samego sprawozdania, ale muszą być wyraźnie odróżnione od akredytowanych.

Jak długo jest ważna akredytacja PCA?

PCA utrzymuje akredytację w czteroletnich cyklach. W trakcie cyklu prowadzi nadzór nad laboratorium, a przed jego końcem ponowną ocenę. Aktualną datę ważności pokazuje karta laboratorium w wykazie na stronie pca.gov.pl.

Czy wodę z prywatnej studni trzeba badać w laboratorium akredytowanym?

Przepisy tego nie wymagają, bo ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę co do zasady nie obejmuje źródeł dających średnio mniej niż 10 m³ wody na dobę lub zaopatrujących mniej niż 50 osób. Wyjątkiem jest m.in. woda dostarczana w ramach działalności gospodarczej. Akredytacja na dany parametr potwierdza jednak kompetencje laboratorium właśnie w tym oznaczeniu.

Czy zleceniodawca może powołać się na akredytację laboratorium?

Tak. Według dokumentu PCA DA-02 klient może napisać, że badania wykonało laboratorium akredytowane przez PCA, podając jego nazwę i numer akredytacji. Nie może natomiast powoływać się na status PCA jako sygnatariusza porozumień EA MLA czy ILAC MRA.